Prezident İlham Əliyev:
"Pakistanın vasitəçilik səyləri onun beynəlxalq səviyyədə böyük hörmətə malik olduğunu göstərir. Pakistan yeganə ölkə idi ki, vasitəçilik edə bildi və bu məsuliyyəti öz üzərinə götürdü."
Prezident İlham Əliyevin IV Şuşa Qlobal Media Forumunda Pakistan haqqında səsləndirdiyi fikirlər ilk baxışdan konkret diplomatik hadisəyə verilmiş qiymət kimi görünə bilər. Lakin bu bəyanatın siyasi məzmunu daha genişdir. Burada söhbət yalnız müəyyən bir vasitəçilik təşəbbüsündən deyil, Azərbaycanın Pakistanın beynəlxalq sistemdə artan roluna verdiyi strateji qiymətdən gedir.
Beynəlxalq münasibətlərdə konkret hadisələr dəyişə bilər: atəşkəslər əldə olunar və pozular, danışıqlar başlayar və ya dayanar. Lakin dövlətlərin bir-birinə verdiyi siyasi etimad daha uzunmüddətli xarakter daşıyır. Prezident İlham Əliyevin çıxışında diqqəti cəlb edən məhz bu məqamdır. Azərbaycanın baxışında Pakistan yalnız dost ölkə deyil, həm də beynəlxalq diplomatiyada məsuliyyət daşımağa qadir tərəfdaş kimi qiymətləndirilir.
Sözügedən yanaşma təsadüfi deyil. Azərbaycan ilə Pakistan arasında münasibətlər postsovet məkanında formalaşmış ən sabit strateji tərəfdaşlıqlardan biridir. Pakistan Azərbaycanın müstəqilliyini tanıyan ilk dövlətlərdən biri olmaqla yanaşı, ölkəmizin suverenliyi və ərazi bütövlüyü məsələsində bütün mərhələlərdə prinsipial mövqe nümayiş etdirib. Ermənistanla diplomatik münasibətlər qurmaması da məhz bu prinsipial siyasətin nəticəsidir. Azərbaycan da öz növbəsində Pakistanın milli maraqlarına hörmət nümayiş etdirərək beynəlxalq platformalarda İslamabadla həmrəy mövqe sərgiləyib.
Bu qarşılıqlı etimad illər ərzində siyasi dəstək formatından çıxaraq institusional strateji tərəfdaşlığa çevrilib. Müdafiə sənayesi, hərbi əməkdaşlıq, enerji, investisiya, ticarət, təhsil və nəqliyyat sahələrində əməkdaşlığın genişlənməsi münasibətlərin artıq yalnız siyasi bəyanatlarla məhdudlaşmadığını göstərir.
Lakin Prezident İlham Əliyevin son bəyanatı münasibətlərə yeni bir ölçü əlavə edir. Burada söhbət sadəcə Pakistanın Azərbaycan üçün dost ölkə olmasından deyil, onun beynəlxalq diplomatiyada oynaya biləcəyi qlobal roldan gedir.
Müasir beynəlxalq sistem sürətlə dəyişir. Soyuq müharibədən sonra formalaşmış nisbətən sabit beynəlxalq nizam artıq əvvəlki formasını itirir. Böyük dövlətlər arasında rəqabət dərinləşir, regional böhranlar daha mürəkkəb xarakter alır və beynəlxalq təşkilatların imkanları əvvəlki qədər effektiv görünmür. Belə şəraitdə orta gücə malik dövlətlərin diplomatik rolu daha çox diqqəti cəlb edir.
Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı, Qətər, Oman və Azərbaycan kimi dövlətlər son illərdə müxtəlif regional proseslərdə vasitəçilik təşəbbüsləri ilə çıxış edirlər. Pakistan da bu dövlətlər sırasında özünəməxsus yer tutur. Onun Cənubi Asiya, Yaxın Şərq və İslam dünyasında malik olduğu əlaqələr şəbəkəsi, Çin və Qərblə eyni vaxtda işləyə bilməsi, həmçinin müxtəlif siyasi platformalarda iştirak etməsi onu mürəkkəb diplomatik proseslərdə mühüm tərəfdaşlardan birinə çevirir.
Əlbəttə, heç bir vasitəçi təkbaşına mürəkkəb geosiyasi böhranları həll edə bilməz. Beynəlxalq münasibətlərdə vasitəçiliyin məqsədi münaqişənin bütün səbəblərini aradan qaldırmaq deyil, dialoq imkanını qorumaqdır. Sonrakı hadisələrin inkişafı da göstərdi ki, Yaxın Şərqdə davamlı sabitlik daha geniş siyasi və təhlükəsizlik məsələlərinin həllindən asılıdır. Lakin bu reallıq Prezident İlham Əliyevin Pakistanın diplomatik nüfuzuna verdiyi qiymətin mahiyyətini dəyişmir. Əksinə, bu qiymət Pakistanın böhran anında etibarlı tərəf kimi qəbul edilməsinin siyasi əhəmiyyətini ön plana çıxarır.
Azərbaycanın bu mövqeyi həm də öz xarici siyasət fəlsəfəsi ilə uzlaşır. Son iyirmi il ərzində Bakı balanslaşdırılmış və praqmatik diplomatiya modeli formalaşdırıb. Azərbaycan eyni zamanda Türkiyə ilə müttəfiqdir, Avropa İttifaqının mühüm enerji tərəfdaşıdır, Rusiya ilə siyasi dialoqu saxlayır, Mərkəzi Asiya ilə inteqrasiyanı gücləndirir və İslam dünyasında fəal iştirak edir. Bu çoxşaxəli diplomatiya Azərbaycanın özünün də beynəlxalq etimad kapitalını artırıb.
Məhz buna görə Bakı Pakistanın diplomatik potensialını yüksək qiymətləndirir. Çünki Azərbaycan üçün regional sabitlik yalnız hərbi balans məsələsi deyil; bu, eyni zamanda kommunikasiya xətlərinin təhlükəsizliyi, enerji marşrutlarının davamlılığı, iqtisadi inteqrasiya və Avrasiyanın gələcək geosiyasi arxitekturası məsələsidir.
Bu kontekstdə Bakı–Ankara–İslamabad əməkdaşlığı da yeni mərhələyə daxil olur. Son illərdə üç ölkə arasında keçirilən yüksəksəviyyəli görüşlər göstərir ki, tərəfdaşlıq artıq yalnız siyasi həmrəylik üzərində qurulmur. Müdafiə sənayesi, hərbi təlimlər, nəqliyyat dəhlizləri, rəqəmsal iqtisadiyyat, enerji təhlükəsizliyi və investisiya sahələri yeni strateji gündəlik formalaşdırır.
Sözügedən üçlük Avrasiyanın üç mühüm geosiyasi məkanını birləşdirir. Azərbaycan Cənubi Qafqaz və Xəzər hövzəsinin əsas logistika mərkəzidir. Türkiyə Avropa ilə Asiyanı birləşdirən əsas siyasi və iqtisadi körpüdür. Pakistan isə Cənubi Asiyanın Hind okeanına çıxışını təmin edən ən mühüm dövlətlərdən biridir. Bu baxımdan əməkdaşlığın gələcəyi yalnız siyasi bəyanatlarla deyil, konkret iqtisadi və nəqliyyat layihələri ilə müəyyən olunacaq.
Xüsusilə Orta Dəhlizin inkişafı, Transxəzər marşrutu, Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Asiyanın inteqrasiyası, enerji və logistika layihələri Azərbaycan ilə Pakistan arasında strateji əməkdaşlığın iqtisadi əsaslarını daha da möhkəmləndirə bilər.
Beynəlxalq münasibətlərdə dövlətlərin nüfuzu artıq yalnız ÜDM-in həcmi və ya hərbi arsenal ilə müəyyən edilmir. Etibarlı tərəfdaş olmaq, müxtəlif siyasi mərkəzlərlə eyni vaxtda işləyə bilmək, böhran anlarında dialoq üçün platforma təqdim etmək də müasir diplomatiyanın əsas göstəricilərindəndir.
Prezident İlham Əliyevin Pakistan haqqında səsləndirdiyi fikirlər məhz bu kontekstdə əhəmiyyətlidir. Bu bəyanat konkret bir hadisəyə verilmiş emosional reaksiya deyil, Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində Pakistanın roluna dair strateji baxışının ifadəsidir.
Münasibətlərin bugünkü səviyyəsi göstərir ki, Bakı ilə İslamabad arasında tərəfdaşlıq artıq yalnız tarixi dostluğa söykənmir. O, ortaq strateji maraqlara, qarşılıqlı etimada və dəyişən dünya nizamında regional dövlətlərin artan məsuliyyətinə əsaslanır.
Bugünkü geosiyasi şəraitdə məhz belə münasibətlər dövlətlərə əlavə strateji üstünlük qazandırır. Azərbaycan və Pakistan arasında formalaşmış siyasi etimad da bu prizmadan ikitərəfli əlaqələrin deyil, daha geniş Avrasiya geosiyasətinin mühüm elementlərindən biri kimi qiymətləndirilə bilər.
Mahmood Athar