Dünya enerji bazarları, OPEC daxilində yaranan fikir ayrılıqları və xüsusilə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin təşkilatdan ayrılma qərarı ilə yeni bir mərhələyə qədəm qoyur.
Sitat.info xəbər verir ki, analitiklərə görə, bu proses qlobal neft təklifi və qiymət balansında geri dönüşü çətin olan struktur dəyişikliklərə işarə edir.
Qlobal enerji bazarları artıq OPEC-lə bağlı hadisələrdə tarixi bir dönüş nöqtəsinə daxil olub. Təhlillərə əsasən, təşkilat hasilatı artırsa belə, əvvəlki sabit və nəzarətli dövrə qayıdış çətin görünür. BƏƏ-nin OPEC-dən ayrılması isə bu dönüşün ən mühüm qırılma nöqtələrindən biri hesab edilir. Bu addımın qlobal neft bazarında təklif-tələb balansı, qiymət sabitliyi və geosiyasi güc bölgüsünə ciddi təsir göstərəcəyi vurğulanır.
Tarixi dönüş nöqtəsi
1960-cı ildə Bağdad şəhərində yaradılan OPEC, yarandığı gündən etibarən qlobal neft təklifinin koordinasiyasında və qiymət sabitliyində əsas rol oynayıb. Xüsusilə 1973 neft böhranı və 1980-ci illərdən tətbiq olunan hasilat kvotaları ilə təşkilat dünya iqtisadiyyatında ən təsirli kartellərdən birinə çevrilmişdi.
Sonrakı mərhələdə Rusiya və digər istehsalçıların qoşulması ilə formalaşan OPEC+ alyansı qlobal neft istehsalının təxminən yarısını nəzarətdə saxlayan geniş platformaya çevrildi. Lakin 2020-ci ildən sonra pandemiya, enerji keçidi və geosiyasi qarşıdurmalar bu strukturu daha kövrək hala gətirdi.
Bazarda yeni şok
Son hadisələrə görə, BƏƏ-nin təşkilatdan ayrılması OPEC-in əsas istehsalçılarından birini itirməsi deməkdir. Bu qərar əsasən Səudiyyə Ərəbistanı ilə hasilat siyasəti üzrə fikir ayrılıqları, kvota elastikliyi və bazar payı mübahisələri ilə əlaqələndirilir.
Enerji analitiklərinin fikrincə, BƏƏ bu addımla hasilat gücünü artırmaq və OPEC kvotalarından kənarda daha aqressiv ixrac siyasəti yürütmək niyyətindədir. Qısa müddətdə qiymətlərə təsirin məhdud olacağı gözlənilsə də, uzunmüddətli perspektivdə təklif artımı nəticəsində neft qiymətlərinə aşağı yönlü təzyiq yarana bilər. Bu hal həm də OPEC-in kollektiv qiymət nəzarəti gücünün zəifləməsi kimi qiymətləndirilir.
Hörmüz faktoru
Qlobal neft təchizatının mühüm hissəsi Hörmüz boğazı vasitəsilə daşınır. Bölgədə artan geosiyasi gərginliklər, xüsusilə İran ətrafında baş verən hadisələr təchizat zəncirində ciddi risklər yaradır.
Son dövrlərdə bu marşrutda yaranan fasilələr neft qiymətlərinə yuxarı yönlü təsir edən əsas amillərdən biri olub. Bu baxımdan, BƏƏ-nin alternativ ixrac yollarına yönəlməsi yalnız iqtisadi deyil, həm də strateji qərar kimi qiymətləndirilir.
OPEC-in dəyişən rolu
Ekspertlər hesab edir ki, OPEC artıq bazar sabitliyi yaradan mərkəz rolundan uzaqlaşaraq daha çox rəqabət aparan istehsalçılar platformasına çevrilir. Xüsusilə ABŞ-da şist neftinin artımı, bərpa olunan enerji yatırımları və Çin iqtisadiyyatında tələbin dalğalanması təşkilatın qiymət formalaşdırma gücünü zəiflədir.
Bəzi qiymətləndirmələrə görə, BƏƏ-nin ayrılması kartelin dağılma prosesinin başlanğıcı ola bilər. Bu isə neft bazarında daha sərbəst, lakin eyni zamanda daha dəyişkən qiymət mexanizminin formalaşmasına gətirib çıxara bilər.
Yeni enerji arxitekturası
Enerji iqtisadçıları baş verənləri “qlobal enerji sisteminin yenidən formalaşması” kimi dəyərləndirir. Bir tərəfdə fosil yanacaq istehsalçılarının daha müstəqil siyasət yürütmək istəyi güclənir, digər tərəfdə isə enerji keçidi və elektrikli nəqliyyat vasitələrinin yüksəlişi müşahidə olunur.
Mütəxəssislərə görə, bu proses qısa müddətdə bazarda qiymət dəyişkənliyini artıracaq, uzun müddətdə isə enerji bazarının daha fərqli və çoxqütblü modelə keçidini sürətləndirəcək.
Nərgiz,
Sitat.info